|
Pijawki - ważniejsze związki |
|
|
Ważniejsze związki produkowane przez pijawki:
Hirudyna
- substancja białkowa, która zapobiega krzepnięciu krwi. Hirudyna jest
inhibitorem trombin. Jej bardzo aktywne działanie uzyskiwane jest
dzięki współdziałaniu z innymi wydzielinami gruczołów ślinowych
pijawki, między innymi z hementyną, hementeryną oraz antystatyną.
Pijawki produkują także PSEUDOHIRUDYNĘ, która zbudowana jest tylko z 45
aminokwasów i nie ma właściwości antykoagulacyjnych. Zastrzyki dożylne z 20 mg czystej hirudyny na 1 kg masy ciała
królików, nie wykazywały jakiejkolwiek toksyczności, a białe myszy
przeżywały zastrzyki śródotrzewnowe czystej hirudyny w dawce 1 g/kg
masy ciała. Hirudyna dość szybko znika z krwi i jest wydalana przez
nerki (70-80 procent po jednej godzinie). U osób z niektórymi chorobami
krwi, hirudyna jest o wiele lepszym antykoagulantem (w dawce 1000
At-U/na kg masy ciała przez godzinę), niż powszechnie używany w
medycynie wielocukier - heparyna, czy otrzymywana z koniczyny
dikumaryna.
BDELINA - jest inhibitorem protez
takich jak trypsyna, chymotrypsyna i plazmina, które są czynnikami
stanów zapalnych i ich rozprzestrzeniania się w tkankach. Występuje
przynajmniej w dwóch odmianach jako bdelina A i bdelina B. Zbudowana
jest z 45 aminokwasów i posiada bardzo duże powinowactwo do
produkowanego w trzustce ssaków inhibitora trypsyny. Interesującym jest
fakt, że bdelina i hirudyna mają dokładnie przeciwne właściwości na
proces krzepnięcia krwi. Występuje ona we wszystkich odcinkach ciała
pijawki oraz w jej gruczołach ślinowych, ale największą koncentrację
osiąga w strefach ciała i organach związanych z reprodukcją.
HIRUSTAZYNA
- jest kolejnym zidentyfikowanym niedawno antykoagulantem produkowanym
przez pijawki Hirudo medicinalis. Należy do związków organicznych zaliczanych
do rodziny antystazyn.
GILANTYNA - wyizolowana
została z gruczołów ślinowych pijawki Haementeria ghilianii. Jest
białkiem zawierającym duże ilości siarki. Działa jako antykoagulant i
silny lek antyprzerzutowy. Należy do grupy antystazyn.
APYRAZA - jest potężnym enzymem upłynniającym krew (zmniejszającym jej lepkość).
EGLINA
- jest silnym środkiem przeciwzapalnym (inhibitorem czynników stanów
zapalnych) oraz bardzo aktywnym antyutleniaczem.
HEMENTYNA - jest fibrynogenolitycznym enzymem
zdolnym zapobiegać krzepnięciu krwi oraz rozkładać utworzone już
zakrzepy. Hementyna jest szczególnie interesująca w lecznictwie
medycznym, ponieważ jest odporna na obecny we krwi naturalny enzym
rozkładający białka.
DESTABILAZA - to ferment charakteryzujący
się silnym działaniem przeciwagregacyjnym powodującym rozkładanie
zakrzepłej krwi. Destabilaza zawiera także unikalną substancję
niskocząsteczkową PROSTAGLANDYNĘ (podobną do PROSTACYCLINY). Utrzymuje
ona w dobrym stanie (regeneruje) naczynia krwionośne, przewód pokarmowy
oraz reguluje poziom cukru we krwi. Najbardziej tajemnicza w działaniu
prostaglandyny jest "samoregulacja" ciśnienia krwi. Jeśli jest ono za
niskie zostaje podwyższone, jeśli natomiast jest zbyt wysokie zostaje
automatycznie obniżone do stanu optymalnego.
HIALURONIDAZA -
jest substancją o podwójnym działaniu. Jest silnym antybiotykiem oraz
czynnikiem umożliwiającym szybkie przenikanie przez błony komórkowe,
sąsiadujących ze sobą komórek i tkanek ciała. Ciekawą właściwością tego
enzymu jest rozpuszczanie związków wielocukrowych, tworzących ścianki
przetrwalników wielu mikroorganizmów.
LIPAZY i ESTERAZY - to substancje powodujące rozkład tłuszczy.
NEUROTRANSMITERY - związki biochemiczne regulujące
przepływy impulsów elektrycznych w komórkach nerwowych. Należą do nich
dopanina, serotonina, acetylocholina, oraz enkepfalina. Mają one duży
wpływ na ograniczenia w odczuwaniu bólu oraz zmiany w zachowaniu
polegające na uwolnieniu od niepokoju, bądź depresji, wywoływaniu snu a
także potężnych emocjonalnych i czuciowych doświadczeń, ale bez
behawioralnego pobudzenia, psychozy lub obłędu powodowanego przez
narkotyki typu LSD czy amfetaminę. Ponadto serotonina ma wpływ na
utrzymanie właściwej temperatury ciała oraz na postrzeganie czuciowe.
ANTYBIOTYK
CHLOROMYCETYNA - posiada bardzo silne działanie przeciwbakteryjne. Jest
on produkowany przez żyjącą w symbiozie z pijawką lekarską specyficzną
bakterię Aeromonas veronii biovar sobria. Antybiotyk ten
okazał się bardzo skuteczny przy leczeniu wrzodów (Catterina 1897;
Miihling 1899; Weiler 1949), powracającej gorączki (Weiler 1949),
tężca, zapalenia opon mózgowych, zakażenia bakterią streptococcal
(Steffen-hagen i Andrejew 1911; Hirst 1941; Weiler 1949 i inni), różycy
świń, tularaemii (Weiler 1949) oraz zakażeniom Staphylococcus aureus
(Weiler 1949). Kultura bakteryjna Aeromonas veronii biovar sobria in
vitro zabija prątki gruźlicy (Schweizer 1936), likwiduje dezynterię
oraz chroni przed błonicą i innymi chorobami (Busing 1953).
SUBSTANCJE
ZNIECZULAJĄCE - niezidentyfikowane bliżej, silne czynniki
przeciwbólowe. Przypuszcza się, że działanie przeciwbólowe tych
substancji wynika z dużej atrakcyjności dla ludzkiego mózgu
NEUROPEPTYDÓW produkowanych przez pijawkę. Neuropeptydy te zawierają
ENDORFINY znane powszechnie jako HORMONY SZCZĘŚCIA. Poza efektami
przeciwbólowymi endorfiny te powodują likwidację uczucia niepokoju i
euforii oraz uspokojenie. Niemal wszystkie pijawki produkują jakieś
substancje przeciwbólowe (wyjątek - uzbrojone w żądło pijawki
Haemadipsa picta z deszczowych lasów Borneo oraz Haemadipsa ornata
zasiedlająca pnącza w buszach Indii).
ANTYELASTAZA - ogranicza działania elastaz, to jest fermentów, które degradują skórną elastynę.
SUBSTANCJA
ROZSZERZAJĄCA NACZYNIA KRWIONOŚNE - bardzo podobny do histaminy bliżej
nie zidentyfikowany jeszcze związek organiczny. Jako pierwszy fakt
rozszerzania naczyń krwionośnych pod wpływem wydzieliny gruczołów
ślinowych pijawki Hirudo medicinalis wyjaśnił i opisał w 1939 roku
Lindemann.
SUBSTANCJE
ANTYNOWOTWOROWE - w doświadczeniach naukowych prowadzonych na myszach z
wszczepionym laboratoryjnie nowotworem mięsaka T 241, uzyskano
wstrzymanie rozwoju guzów nowotworowych, a także ich cofanie się po
zastosowaniu ekstraktu z gruczołów ślinowych pijawki Haementeria
ghilianii. To, że pijawki mogą mieć antynowotworowe właściwości
zasugerowali po raz pierwszy Loeb i Fleisher jeszcze w 1913 roku,
relacjonując swoje obserwacje z cofającymi się nowotworami u myszy po
zastosowaniu ekstraktów z pijawek.
|